Ψηφιακός μετασχηματισμός δημοσίων συμβάσεων στην Ελλάδα: προκλήσεις, προοπτικές και ρόλος διαφάνειας

Abstract

Η μελέτη αυτή εξετάζει τον ψηφιακό μετασχηματισμό των δημόσιων συμβάσεων στην Ελλάδα, εστιάζοντας στις προκλήσεις, τις προοπτικές και τον κεντρικό ρόλο της διαφάνειας στην αναδιαμόρφωση της διακυβέρνησης των συμβάσεων. Οι δημόσιες συμβάσεις αποτελούν κρίσιμο στοιχείο της κρατικής δραστηριότητας, όχι μόνο ως μηχανισμός απόκτησης αγαθών, υπηρεσιών και έργων, αλλά και ως στρατηγικό μέσο για την οικονομική ανάπτυξη, την κοινωνική πολιτική και την προστασία του δημόσιου συμφέροντος. Σε αυτό το πλαίσιο, η έρευνα αναλύει την ψηφιοποίηση ως μια διαρθρωτική μεταρρύθμιση που επαναπροσδιορίζει τις νομικές διαδικασίες, τις διοικητικές πρακτικές, τις συνθήκες πρόσβασης στην αγορά και τους μηχανισμούς λογοδοσίας, και όχι ως μια καθαρά τεχνική εκσυγχρονιστική διαδικασία. Η ανάλυση τοποθετεί την ελληνική εμπειρία στο ευρύτερο ευρωπαϊκό και διεθνές πλαίσιο, επισημαίνοντας την εξέλιξη της νομοθεσίας για τις δημόσιες συμβάσεις και την αυξανόμενη έμφαση που δίνει η Ευρωπαϊκή Ένωση στα ηλεκτρονικά μέσα επικοινωνίας, τη διαφάνεια και την επαγγελματικοποίηση. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στο Εθνικό Ηλεκτρονικό Σύστημα Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΣΗΔΗΣ), το οποίο αποτελεί τη ραχοκοκαλιά των ψηφιακών δημοσίων συμβάσεων στην Ελλάδα. Η μελέτη εξετάζει το ΕΣΗΔΗΣ ως θεσμική υποδομή που ενισχύει την ιχνηλασιμότητα, την τυποποίηση και τη διαφάνεια των διαδικασιών, ενώ παράλληλα αποκαλύπτει επίμονες προκλήσεις που σχετίζονται με την ποιότητα των δεδομένων, τη διοικητική ικανότητα, τη χρηστικότητα για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και την ενσωμάτωση της εκτέλεσης των συμβάσεων σε ψηφιακούς μηχανισμούς εποπτείας. Η εργασία διερευνά περαιτέρω τη χρήση προηγμένων ψηφιακών τεχνολογιών στις δημόσιες συμβάσεις, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών πλατφορμών, της ανάλυσης μεγάλων δεδομένων, της τεχνητής νοημοσύνης και των αναδυόμενων τεχνολογιών, όπως η αλυσίδα μπλοκ. Ενώ τα εργαλεία αυτά προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας, της ακεραιότητας και των στρατηγικών συμβάσεων, η μελέτη τονίζει ότι η εφαρμογή τους εγείρει σύνθετα νομικά, τεχνικά και ηθικά ζητήματα. Αυτά περιλαμβάνουν την αλγοριθμική αδιαφάνεια, την προστασία των δεδομένων, τους κινδύνους για την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο και την ανάγκη διατήρησης των θεμελιωδών αρχών του δικαίου των συμβάσεων, όπως η ίση μεταχείριση, η διαφάνεια και τα αποτελεσματικά ένδικα μέσα. Υιοθετείται μια συγκριτική προοπτική μέσω της εξέτασης διεθνών περιπτωσιολογικών μελετών, ιδίως του συστήματος KONEPS της Νότιας Κορέας και της πλατφόρμας ProZorro της Ουκρανίας. Οι περιπτώσεις αυτές απεικονίζουν διαφορετικές θεσμικές οδούς μέσω των οποίων οι ψηφιακές προμήθειες μπορούν να ενισχύσουν τον ανταγωνισμό, να μειώσουν τους κινδύνους διαφθοράς και να ενισχύσουν τη δημόσια εποπτεία. Η συγκριτική ανάλυση καταδεικνύει ότι η επιτυχία των μεταρρυθμίσεων στις ψηφιακές προμήθειες εξαρτάται από την ύπαρξη υποστηρικτικών θεσμικών πλαισίων, υψηλής ποιότητας διακυβέρνησης δεδομένων, επαγγελματικής ικανότητας προμηθειών και ενεργών οικοσυστημάτων εποπτείας, και όχι μόνο από τεχνολογικές λύσεις. Η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός στις δημόσιες προμήθειες μπορεί να ενισχύσει σημαντικά τη διαφάνεια και την εμπιστοσύνη του κοινού, υπό την προϋπόθεση ότι ενσωματώνεται σε ένα συνεκτικό νομικό και θεσμικό πλαίσιο. Υποστηρίζει ότι οι μελλοντικές μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα θα πρέπει να επικεντρωθούν στην επαγγελματικοποίηση, τη διαλειτουργικότητα, την τυποποίηση των δεδομένων, την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, την αλγοριθμική λογοδοσία και την επέκταση των ψηφιακών εργαλείων στη φάση εκτέλεσης των συμβάσεων. Με την ευθυγράμμιση της τεχνολογικής καινοτομίας με τις νομικές διασφαλίσεις και τη θεσμική ικανότητα, οι ψηφιακές δημόσιες συμβάσεις μπορούν να εξελιχθούν σε έναν ισχυρό μηχανισμό διακυβέρνησης που προάγει την αποτελεσματικότητα, την ακεραιότητα και τη βιώσιμη δημόσια αξία.This study examines the digital transformation of public procurement in Greece, focusing on the challenges, prospects, and the central role of transparency in reshaping procurement governance. Public procurement constitutes a critical element of state activity, not only as a mechanism for acquiring goods, services, and works, but also as a strategic instrument for economic development, social policy, and the protection of the public interest. Within this context, the research analyzes digitization as a structural reform that redefines legal procedures, administrative practices, market access conditions, and accountability mechanisms, rather than as a purely technical modernization process. The analysis situates the Greek experience within the broader European and international framework, highlighting the evolution of public procurement legislation and the increasing emphasis placed by the European Union on electronic means of communication, transparency, and professionalization. Particular attention is given to the National Electronic Public Procurement System (ESIDIS), which constitutes the backbone of digital public procurement in Greece. The study examines ESIDIS as an institutional infrastructure that enhances traceability, standardization, and procedural transparency, while simultaneously revealing persistent challenges related to data quality, administrative capacity, usability for small and medium-sized enterprises, and the integration of contract execution into digital oversight mechanisms. The thesis further explores the use of advanced digital technologies in public procurement, including electronic platforms, big data analytics, artificial intelligence, and emerging technologies such as blockchain. While these tools offer significant potential for improving efficiency, integrity, and strategic procurement, the study emphasizes that their implementation raises complex legal, technical, and ethical issues. These include algorithmic opacity, data protection, cybersecurity risks, and the need to preserve fundamental principles of procurement law, such as equal treatment, transparency, and effective remedies. A comparative perspective is adopted through the examination of international case studies, notably the KONEPS system of South Korea and the ProZorro platform of Ukraine. These cases illustrate different institutional pathways through which digital procurement can enhance competition, reduce corruption risks, and strengthen public oversight. The comparative analysis demonstrates that the success of digital procurement reforms depends on the existence of supportive institutional frameworks, high-quality data governance, professional procurement capacity, and active oversight ecosystems, rather than on technological solutions alone. The study concludes that digital transformation in public procurement can significantly enhance transparency and public trust, provided it is embedded within a coherent legal and institutional framework. It argues that future reforms in Greece should focus on professionalization, interoperability, data standardization, cybersecurity, algorithmic accountability, and the extension of digital tools to the contract execution phase. By aligning technological innovation with legal safeguards and institutional capacity, digital public procurement can evolve into a robust governance mechanism that promotes efficiency, integrity, and sustainable public value.