Αξιοποιώντας την Τεχνητή Νοημοσύνη και τους ψηφιακούς βοηθούς στην αντιμετώπιση της έμφυλης βίας: ευκαιρίες και προκλήσεις

Abstract

Η έμφυλη βία αποτελεί μία από τις σοβαρότερες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με σημαντικές κοινωνικές, ψυχολογικές και οικονομικές επιπτώσεις τόσο για τις γυναίκες που την υφίστανται όσο και για την κοινωνία στο σύνολό της. Παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί στο θεσμικό πλαίσιο, η υποστήριξη των επιζωσών έμφυλης βίας εξακολουθεί να εμφανίζει σημαντικά κενά, καθώς οι υπάρχουσες δομές δεν επαρκούν για την ολοκληρωμένη προστασία και ενδυνάμωση τους, ενώ ο κοινωνικός αποκλεισμός, ο στιγματισμός και ο φόβος εμποδίζουν πολλές γυναίκες να αναζητήσουν βοήθεια και υποστήριξη. Η ανάγκη για καινοτόμες λύσεις, που ενισχύουν την ευαισθητοποίηση και τη δυνατότητα πρόσβασης σε υποστηρικτικές δομές, καθιστά την αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) και των ψηφιακών βοηθών (chatbots) ιδιαίτερα επίκαιρη. Αν και οι σύγχρονες ψηφιακές τεχνολογίες έχουν συχνά χρησιμοποιηθεί κακόβουλα από κακοποιητικούς συντρόφους, προσφέρουν παράλληλα σημαντικές δυνατότητες για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών, τις οποίες επιχειρεί να διερευνήσει η παρούσα εργασία. Ειδικότερα, εξετάζεται κατά πόσο η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην πρόληψη και την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας, καθώς και αν οι ψηφιακοί βοηθοί (chatbots) μπορούν να ενισχύσουν τις υπηρεσίες υποστήριξης για τις επιζώσες έμφυλης βίας. Για τον σκοπό αυτό, αναλύονται η έκταση και οι επιπτώσεις της έμφυλης βίας, το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο σε διεθνές, ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, καθώς και οι εφαρμογές της ΤΝ και των ψηφιακών βοηθών στις υπηρεσίες πρόληψης και υποστήριξης. Παράλληλα, εξετάζονται οι περιορισμοί, οι κίνδυνοι και οι προϋποθέσεις για την ασφαλή και αποτελεσματική ενσωμάτωσή τους. Αναγνωρίζοντας ότι η συζήτηση για την εφαρμογή της ΤΝ στην αντιμετώπιση της έμφυλης βίας βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, τα πρώτα συμπεράσματα είναι ενθαρρυντικά. Παρότι η ΤΝ δεν μπορεί και δεν πρέπει να υποκαταστήσει τον ανθρώπινο παράγοντα, μπορεί να ενισχύσει την προσβασιμότητα και την αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών υποστήριξης, ιδίως για γυναίκες σε απομακρυσμένες περιοχές. Η ασφαλής και ουσιαστική αξιοποίησή της απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό, θεσμική ενσωμάτωση και συνεργασία με κοινωνικούς φορείς, βασισμένη σε φεμινιστικές αρχές και ανθρωποκεντρική προσέγγιση, προκειμένου να συμβάλει ουσιαστικά στην πρόληψη της έμφυλης βίας, την προστασία των δικαιωμάτων και την ενδυνάμωση των γυναικών.Gender-based violence constitutes one of the most severe violations of human rights, with significant social, psychological, and economic consequences for both the women who experience it and society as a whole. Despite progress made in the institutional framework, support for survivors of gender-based violence still shows significant gaps, as existing structures are insufficient for their comprehensive protection and empowerment, while social exclusion, stigma, and fear prevent many women from seeking help and support. The need for innovative solutions that enhance awareness and access to supportive services makes the utilization of Artificial Intelligence (AI) and digital assistants (chatbots) particularly timely. Although modern digital technologies have often been misused by abusive partners, they simultaneously offer significant opportunities to combat violence against women, which this study seeks to explore. More specifically, it examines the extent to which Artificial Intelligence (AI) can contribute to the prevention and response to gender-based violence, as well as whether digital assistants (chatbots) can enhance support services for survivors of gender-based violence. To this end, the study analyzes the scope and impacts of gender-based violence, the existing institutional framework at the international, European, and national levels, as well as the applications of AI and digital assistants in prevention and support services. At the same time, it analyses the limitations, risks, and prerequisites for their safe and effective integration. Recognizing that the discussion on the application of AI in addressing gender-based violence is still at an early stage, the initial findings are encouraging. While AI cannot and should not replace the human factor, it can enhance the accessibility and effectiveness of support services, particularly for women in remote areas. Its safe and meaningful use requires careful planning and institutional integration based on feminist principles and a human-centered approach, in order to contribute substantially to the prevention of gender-based violence, the protection of rights, and the empowerment of women.