Το ρεύμα των νεορθοδόξων: πολιτισμικές αναγνώσεις του φαινομένου και οι σχέσεις του με την Αριστερά

Abstract

Η παρούσα εργασία εξετάζει την ανάδυση και την εξέλιξη του ρεύματος της Νεοορθοδοξίας στη μεταπολιτευτική Ελλάδα, εστιάζοντας στις θεωρητικές του καταβολές, στη δημόσια παρουσία του, καθώς και στις αντιδράσεις που προκάλεσε. Το ρεύμα αυτό αποκτά αξιοσημείωτη απήχηση στη δημόσια σφαίρα κατά τη δεκαετία του 1980, σε μια περίοδο έντονων κοινωνικών και πολιτικών ανακατατάξεων, μέσα από τον δημόσιο διάλογο. Μέσα από μια διεξοδική ανάλυση αναδεικνύονται οι βασικές ιδεολογικές αναφορές των Νεοορθοδόξων, όπως η ταύτιση του ελληνισμού και της Ορθοδοξίας, η αναγωγή του κοινοτικού μοντέλου που απαντάται στην ελληνική παράδοση του παρελθόντος σε πρότυπο κοινωνικής οργάνωσης και η έμφαση στον αντιδυτικισμό, συνεπικουρούμενη από τη σφοδρή κριτική στον δυτικό Διαφωτισμό. Η εργασία καταγράφει τους κύριους εκπροσώπους του ρεύματος και επιχειρεί να ερμηνεύσει τις μεταξύ τους διαφοροποιήσεις, ενώ παράλληλα εξετάζει το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο που πριμοδότησε την διάδοση των ιδεών τους, καθώς και τις πηγές έμπνευσης της Νεοορθοδοξίας μέσα από την ιστορική διαδρομή του ελληνικού κράτους. Μια εκτενής αναφορά γίνεται στην καινοφανή συνομιλία που διαμορφώθηκε τη δεκαετία του 1980, ανάμεσα σε νεοορθόδοξους και αριστερούς στοχαστές, η οποία απέκτησε χαρακτήρα δημόσιου διαλόγου, μέσα από τον περιοδικό τύπο. Παρά την ευρεία προβολή που είχε το συγκεκριμένο φαινόμενο, δεν δημιούργησε κάποιου είδους σύγκλιση, ούτε καλλιέργησε το έδαφος για μια ενδεχόμενη συνεργασία. Επιπλέον, αναλύεται η κριτική που δέχτηκε η Νεοορθοδοξία, τόσο από τον θεολογικό, όσο και από τον πολιτικό χώρο, και ιδιαίτερα από την Αριστερά, η οποία αντιτάχθηκε σε αυτήν την επιχειρούμενη σύγκλιση, επικαλούμενη τις αξεπέραστες δομικές διαφορές που υπήρχαν μεταξύ τους.This thesis examines the emergence and development of the current of Neo-Orthodoxy in post-dictatorship Greece, focusing on its theoretical foundations, its public presence, as well as the reactions it provoked. This current acquired significant resonance in the public sphere during the 1980s, in a period of intense social and political upheavals, through public debate. Through a detailed analysis, the main ideological references of the Neo-Orthodox are highlighted, such as the identification of Hellenism with Orthodoxy, the elevation of the communal model found in the Greek tradition of the past into a paradigm of social organization, and the emphasis on anti-Westernism, reinforced by the vehement criticism of the Western Enlightenment. The thesis records the main representatives of the current and seeks to interpret their internal differentiations, while at the same time it examines the socio-political framework that favored the dissemination of their ideas, as well as the sources of inspiration of Neo-Orthodoxy within the historical course of the Greek state. Extensive reference is made to the novel dialogue that took shape in the 1980s between Neo-Orthodox and leftist thinkers, which acquired the character of a public debate through the periodical press. Despite the wide publicity that this phenomenon received, it did not create any kind of convergence, nor did it cultivate the ground for a possible collaboration. In addition, the critique that Neo-Orthodoxy received is analyzed, both from the theological and the political sphere, and particularly from the Left, which opposed this attempted convergence, invoking the insurmountable structural differences that existed between them.