Η επίδραση της γενεακής διαφοροποίησης του κοινωνικού κράτους: η περίπτωση της Ελλάδας και της Τουρκίας

Abstract

Το κοινωνικό κράτος, το οποίο αναδύθηκε ως αντανάκλαση των κοινωνικών και οικονομικών εξελίξεων ως αποτέλεσμα της Βιομηχανικής Επανάστασης, αλλά διαμορφώθηκε ιδιαίτερα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, παραμένει ένα κρίσιμο και επίκαιρο θέμα στη σύγχρονη βιβλιογραφία. Σήμερα, γίνεται κατανοητό ως ένα σύστημα που αποσκοπεί στη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων μέσω της προστασίας των ατομικών και οικονομικών ελευθεριών στο πλαίσιο του κράτους δικαίου. Η αρχή του κοινωνικού κράτους έχει πλέον καθιερωθεί ως μία από τις συνταγματικές αρχές πολλών χωρών και αναλαμβάνει τον ρόλο της προστασίας των ευάλωτων ομάδων. Αυτή η αρχή, η οποία είναι ενσωματωμένη στα συντάγματα πολλών κρατών, επικεντρώνεται στην προστασία των ευάλωτων ομάδων μέσω κρατικής παρέμβασης σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η υγεία, η στέγαση και η απασχόληση. Ωστόσο, ο μηχανισμός λειτουργίας του κοινωνικού κράτους διαφέρει μεταξύ χωρών και γεωγραφικών περιοχών. Τόσο ο ορισμός του κοινωνικού κράτους, η γέννησή του, η ανάπτυξή του και η μεταμόρφωσή του, όσο και η εμφάνιση διαφορετικών τυπολογιών, μπορεί να οφείλονται στις διαγενεακές αλλαγές. Η αντίληψη κάθε γενιάς για το κοινωνικό κράτος αντανακλά το κοινωνικοπολιτικό και ιδεολογικό πλαίσιο της εποχής της, καθιστώντας τη διαγενεακή διαφοροποίηση ένα κρίσιμο αναλυτικό εργαλείο. Η παρούσα μελέτη εξετάζει την ιστορική πορεία και τις σύγχρονες προκλήσεις του κοινωνικού κράτους στην Ελλάδα και την Τουρκία. Η Ελλάδα αναγνωρίζεται ευρέως ως μέρος του νοτιοευρωπαϊκού μοντέλου κοινωνικού κράτους, ενώ η Τουρκία δεν κατατάσσεται επίσημα σε αυτήν την κατηγορία, αλλά παρουσιάζει ορισμένα βασικά κοινά χαρακτηριστικά. Υιοθετώντας ένα μεθοδολογικό εργαλείο που στηρίζεται σε παράλληλη ιστορική ανάλυση μέσα σε γενεαλογικό πλαίσιο, η μελέτη διερευνά πώς η γενεακή διαφοροποίηση έχει διαμορφώσει την εξέλιξη των θεσμών πρόνοιας και στις δύο περιπτώσεις, ανιχνεύοντας τις εξελίξεις από τη Σπουδαιότερη Γενιά έως τη Γενιά Ζ. Μέσα από την παράλληλη ανάλυση αυτών των διαδρομών, η έρευνα φωτίζει πώς οι εμπειρίες και οι αντιλήψεις των διαφορετικών γενεών έχουν επηρεάσει την κατανόηση και τις προσδοκίες απέναντι στο κοινωνικό κράτος στις δύο χώρες. Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι η γενεακή διαφοροποίηση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη του κοινωνικού κράτους στην Ελλάδα και την Τουρκία. Παρά τις διαφορές στο ιστορικό και πολιτικό τους πλαίσιο, παρατηρούνται αξιοσημείωτες ομοιότητες στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει κάθε γενιά, όπως οι οικονομικές κρίσεις, οι κοινωνικές ανισότητες και οι μεταβολές στις κρατικές πολιτικές. Ιδιαίτερα η Γενιά Ζ έρχεται αντιμέτωπη με ζητήματα όπως η εισοδηματική ανισότητα, οι περιβαλλοντικές κρίσεις, η μετανάστευση και ο ψηφιακός μετασχηματισμός, τα οποία επαναπροσδιορίζουν το εύρος και τις ευθύνες του κοινωνικού κράτους. Αυτές οι προκλήσεις αναδεικνύουν τη σημασία της αναθεώρησης του ρόλου του κράτους ώστε να ανταποκριθεί στις αναδυόμενες κοινωνικοοικονομικές ανάγκες. Η παρούσα μελέτη συμβάλλει στη βιβλιογραφία προσφέροντας μια εις βάθος κατανόηση του ρόλου της γενεακή διαφοροποίηση στη διαμόρφωση των πολιτικών του κοινωνικού κράτους. Υπογραμμίζει την ανάγκη για δυναμικές και προσαρμοστικές κοινωνικές πολιτικές που θα ανταποκρίνονται στις εξελισσόμενες ανάγκες των μελλοντικών γενεών. Επιπλέον, θέτει σημαντικά ερωτήματα για μελλοντική έρευνα, όπως η επίδραση της ψηφιοποίησης και της κλιματικής αλλαγής στο κοινωνικό κράτος, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο οι αντιλήψεις της Γενιάς Ζ θα καθορίσουν την πορεία του.The welfare state, emerged as a reflection of social, economic and social developments as a result of the Industrial Revolution, but especially shaped after the World War II (WWII), remains a critical subject in contemporary literature. Today, it is understood as a system aimed at reducing social inequalities by protecting personal and economic freedoms under the rule of law. The principle of the welfare state is now accepted as one of the constitutional principles of many countries and undertakes the task of protecting those who are considered vulnerable. This principle, now entrenched in the constitutions of many countries, is centred on safeguarding vulnerable groups through state intervention in areas such as education, health, housing, and employment. However, this functioning mechanism of the welfare state varies between countries and geographies. Both the definition of the welfare state, its birth, development and transformation, and the reason for the emergence of different typologies may stem from generational change. Each generation’s perception of the welfare state reflects the socio-political and ideological context of its time, making generational differentiation a pivotal analytical tool. This study examines the historical trajectory and current challenges of the welfare state in Greece and Türkiye. Greece is widely recognized as part of the Southern European welfare state model, whereas Türkiye is not formally classified within this category but shares key features. Adopting a parallel historical analysis within a generational framework, the study explores how generational differentiation has shaped the evolution of welfare institutions in both cases, tracing developments from the Greatest Generation to Generation Z. By analysing these trajectories side by side, the research sheds light on how generational experiences and perceptions have influenced the understanding and expectations of the welfare state in the two countries. The findings of the study indicate that generational differentiation plays an important role in the evolution of the welfare state in Greece and Türkiye. Despite differences in historical and political contexts, there are notable similarities in the challenges faced by each generation, such as economic crises, social inequalities, and shifts in state policies. Generation Z, in particular, contends with issues such as income inequality, environmental crises, migration, and digital transformation, which are redefining the scope and responsibilities of the welfare state. These struggles highlight the importance of rethinking state intervention to address emerging socio-economic challenges. This study contributes to the literature by offering a thorough understanding of the role of generational differentiation in shaping welfare state policies. It underscores the need for dynamic and adaptive social policies to meet the evolving needs of future generations. Additionally, it raises pertinent questions for future research, such as how digitalization and climate change will influence the welfare state and how Generation Z’s perceptions will shape its trajectory.