Διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και πολιτικές εκτάκτου ανάγκης υπό το φως του νέου Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου

Abstract

Με την παρούσα διπλωματική εργασία επιχειρείται η μελέτη των ευρωπαϊκών πολιτικών μετανάστευσης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, έτσι όπως έχουν διαμορφωθεί μέσα από το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο. Ο σκοπός της εργασίας είναι διττός: αφενός να αποσαφηνιστεί εννοιολογικά το περιεχόμενο του όρου «έκτακτη ανάγκη», εξετάζοντας τις διαφορετικές θεωρητικές προσεγγίσεις που προκύπτουν μέσα από την ακαδημαϊκή βιβλιογραφία και τα ευρωπαϊκά κείμενα και, αφετέρου, να γίνει μια ανάλυση των πολιτικών του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, εστιάζοντας στον «Κανονισμό για τις Καταστάσεις Κρίσης και Ανωτέρας Βίας». Τα βασικά ερωτήματα που επιδιώκονται να απαντηθούν μέσα από την εργασία είναι το πώς διαμορφώνονται ή κατασκευάζονται οι συνθήκες έκτακτης ανάγκης και πώς συνδέονται με το μεταναστευτικό-προσφυγικό, γενικά, αλλά και το νέο Σύμφωνο, ειδικότερα. Για την απάντηση των παραπάνω, η εργασία διακρίνεται σε δύο βασικά μέρη: ένα θεωρητικό και ένα εμπειρικό. Το πρώτο αφιερώνεται στην εξέταση της έννοιας της έκτακτης ανάγκης σε θεωρητικό επίπεδο και σε επίπεδο μεταναστευτικών σπουδών, εστιάζοντας στην περίοδο-ορόσημο του 2015-2016 μέχρι και τη σύναψη του νέου Συμφώνου. Το χαρακτηριστικό που διακρίνει το νέο Σύμφωνο είναι η τάση καταστολής της μετανάστευσης, τόσο μέσω της νομιμοποίησης της παρέκκλισης όσο και από την εντατικοποίηση πρακτικών ασφαλειοποίησης των ευρωπαϊκών συνόρων. Το δεύτερο μέρος της εργασίας αφορά στην εκπόνηση ποιοτικής έρευνας για την αποτίμηση του αντίκτυπου του Συμφώνου υπό την οπτική οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, η οποία επιβεβαιώνει τον αντικοινωνικό του χαρακτήρα. Τα συμπεράσματα της εργασίας αναδεικνύουν τα τρωτά σημεία του νέου Συμφώνου και των ευρωπαϊκών πολιτικών μετανάστευσης εν γένει, όπως και την αναγκαιότητα να τεθούν νέες βάσεις για μια ανθρωπιστική προσέγγιση του μεταναστευτικού ζητήματος.The aim of the current thesis is to study European migration policies in emergency situations, considering the development of the new Pact on Migration and Asylum. This thesis has two aims: firstly, to clarify the conceptual framework of the term “emergency situations” by probing into the various scholarly literature and European texts, and secondly, to analyze the policies of the new Pact on Migration and Asylum, focusing on the “Crisis and Force Majeure Regulation”. The main questions that are posed in this study are how the crisis situations are developed or even constructed and how can they be related to migration and immigration, in general, but also to the new Pact. To answer these questions, the study is divided into two main parts: a theoretical and an empirical one. The first one is dedicated to the examination of the crisis situations on a theoretical level and in relation to immigration, focusing on the period of 2015-2016 till the resolution of the new Pact. The main characteristic of the new Pact is its tendency to curb immigration either by legalizing derogation acts or by the intensification of securitization practices at the European borders. The second part of the study regards the qualitative research that has been undergone to assess the impact of the new Pact, through the scope of non-governmental organizations, which verify its antisocial nature. The conclusions of the thesis bring forward the weaknesses of the new Pact, as well as of the European migration policies in general, but also the need to approach immigration in a more humane light.