Η Οδηγία 2016/800/ΕΕ σχετικά με τις δικονομικές εγγυήσεις για τα παιδιά που είναι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών και η ενσωμάτωση της στο εσωτερικό δίκαιο

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία μελετά την Οδηγία 2016/800/ΕΕ σχετικά με τις δικονομικές εγγυήσεις για τα παιδιά που είναι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών και την ενσωμάτωση της στο εσωτερικό δίκαιο μέσω του Ν.4689/2020. Η Οδηγία εισάγει δικονομικές εγγυήσεις προσαρμοσμένες στις ειδικές ανάγκες και στην ευάλωτη θέση των παιδιών που έρχονται αντιμέτωπα με τον νόμο, αποσκοπώντας στην προστασία τους και στη δημιουργία μιας φιλικής προς αυτά ποινικής δικαιοσύνης. Η εργασία επικεντρώνεται στη μελέτη των κυρίων διατάξεων της Οδηγίας και στην αξιολόγηση της ενσωμάτωσης της στο εσωτερικό δίκαιο. Ειδικότερα αναλύεται η διαδικασία έκδοσης της Οδηγίας, το ιστορικό και νομικό πλαίσιο και οι σκοποί της. Μελετώνται τα επιμέρους δικαιώματα που απονέμει η Οδηγία στα παιδιά, όπως το δικαίωμα ενημέρωσης του παιδιού και του ασκούντος τη γονική μέριμνα, η συνδρομή από δικηγόρο, τα ειδικά προσανατολισμένα στην προστασία των παιδιών δικαιώματα της ατομικής αξιολόγησης, της οπτικοακουστικής καταγραφής των ανακρίσεων και της προστασίας της ιδιωτικής ζωής, η αυτοπρόσωπη παρουσία του παιδιού στη δίκη του και η συνοδεία του από τον ασκούντα τη γονική μέριμνα. Επιπλέον, εξετάζεται η επιβολή της στέρησης της ελευθερίας ως έσχατο μέτρο και η ειδική μεταχείριση και προστασία που πρέπει να λαμβάνουν τα παιδιά σε περίπτωση κράτησης, με κορυφαίο το δικαίωμα ιατρικής εξέτασης του παιδιού κατά την κράτηση. Περαιτέρω, μελετώνται οι δικονομικές εγγυήσεις που προβλέπονται στην Οδηγία για την αποτελεσματική προστασία των παιδιών, όπως η έγκαιρη και επιμελής εξέταση των υποθέσεων που αφορούν τα παιδιά και η κατάρτιση των αρμοδίων αρχών που έρχονται σε επαφή με τα παιδιά στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σύγκριση μεταξύ της Οδηγίας και των αντίστοιχων εθνικών ρυθμίσεων, αξιολογώντας την πληρότητα της ενσωμάτωσης και τα ζητήματα που ανακύπτουν κατά την εφαρμογής τους στην πράξη. Βασικό συμπέρασμα της εργασίας είναι ότι, παρά την τυπική συμμόρφωση της Ελλάδας και την μεταφορά των διατάξεων της Οδηγίας στην ελληνική έννομη τάξη, υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις στην πρακτική εφαρμογή, που παρακωλύουν την ουσιαστική προστασία των παιδιών.This thesis studies Directive (EU) 2016/800 on procedural safeguards for children suspected or accused in criminal proceedings and its transposition into national law through Law 4689/2020. The Directive introduces procedural safeguards tailored to the specific needs and vulnerability of children facing criminal justice, aiming to protect them and create a child-friendly criminal justice system. The paper focuses on a study of the main provisions of the Directive and an assessment of its transposition into national law. In particular, it analyses the process of adoption of the Directive, its historical and legal context and its objectives. The individual rights conferred on children by the Directive are studied, such as the right to information of the child and the holder of parental responsibility, the right to be assisted by a lawyer, the specifically child protection-oriented rights of individual assessment, audiovisual recording of interrogations and protection of privacy, the presence of the child in person at his or her trial and the accompaniment of the child by the holder of parental responsibility. In addition, the imposition of deprivation of liberty as a measure of last resort and the special treatment and protection to be given to children in detention are addressed, with the right to a medical examination of the child in detention being a key element. Furthermore, the procedural safeguards provided for in the Directive for the effective protection of children, such as the timely and diligent examination of cases involving children and the training of the competent authorities in contact with children in the context of criminal proceedings, are examined. Particular emphasis is placed on the comparison between the Directive and the corresponding national provisions, assessing the completeness of the transposition and the issues that arise in their implementation in practice. The main conclusion of the paper is that, despite the formal compliance of Greece and the transposition of the provisions of the Directive into the Greek legal order, there are significant challenges in practical implementation, which hinder the effective protection of children.