Η δια-φαίνουσα εικόνα: η φαινομενολογία του μέσου στην ερμηνεία εικαστικών έργων

Abstract

Αν και η φαινομενολογία, στις διάφορες εκφάνσεις της, αποτέλεσε σημείο αναφοράς πολλών θεωριών της τέχνης του εικοστού αιώνα –όπως, για παράδειγμα, η χρήση από τους καλλιτέχνες της Minimal Art της μεταφρασμένης το 1962 στα αγγλικά Φαινομενολογίας της Αντίληψης του Maurice Merleau-Ponty–, σημείωσε μάλλον λιγότερη επιτυχία στο να εδραιωθεί ως συμπαγές μεθοδολογικό σύστημα της επιστημονικής πειθαρχίας της ιστορίας της τέχνης. Εφόσον, ήδη στις αρχές του εικοστού αιώνα, τόσο η εικονολογία όσο και η μορφολογική ανάλυση (ο όρος είναι προτιμότερος από τον όρο φορμαλισμός, που παραπέμπει σε συγκεκριμένη ιδεολογία και όχι μέθοδο), διεκδίκησαν –και έλαβαν– τη μερίδα του λέοντος, προσπάθειες για τη δημιουργία μιας φαινομενολογικά ερειδόμενης μεθόδου, η οποία να μπορεί να περιγράψει και να αναλύσει το εύρος των εικαστικών πειραματισμών που χαρακτηρίζουν την τέχνη του εικοστού αιώνα, έπρεπε νομοτελειακά να πέσουν στο κενό.Although phenomenology, in its various manifestations, constituted a point of reference for many art theories of the twentieth century –as, for example, the use by Minimal Art artists of Maurice Merleau-Ponty's Phenomenology of Perception translated into English in 1962–, it noted rather less success in establishing itself as a solid methodological system of the scientific discipline of art history. Since, already in the early twentieth century, both iconography and morphological analysis (the term is preferable to the term formalism, which refers to a specific ideology and not a method), claimed –and received– the lion's share, attempts to create a phenomenologically grounded method, which could describe and analyze the range of visual experimentations that characterize twentieth-century art, had to fall inevitably into the void.