Το ζήτημα της ευθύνης και της προσωπικότητας στα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία εκπονείται στο πλαίσιο εξέτασης των πτυχών και παραμέτρων της Τεχνητής Νοημοσύνης (καλουμένη εφεξής και χάριν συντομίας «ΤΝ») και πραγματεύεται τα μείζονα ζητήματα της ευθύνης και της προσωπικότητας των εργαλείων της. Αρχικά, λοιπόν, γίνεται μια εισαγωγή, μέσω της οποίας επιχειρείται τόσο μια σύντομη διασαφήνιση της έννοιας της ΤΝ και των επιμέρους όρων που την συνδιαμορφώνουν, την συναπαρτίζουν και αποτελούν εγγενή της χαρακτηριστικά στοιχεία όσο και μία ιστορική αναδρομή – εξέλιξη του τεχνολογικού αυτού φαινομένου, «εμποτισμένη» με φιλοσοφικές και κοινωνικές διαστάσεις και προεκτάσεις. Εν συνεχεία, το κυρίως σώμα του παρόντος πονήματος αποτελείται από τέσσερα (4) επιμέρους κεφάλαια. Στο πρώτο εξ αυτών επιχειρείται μια αναλυτική προσέγγιση της έννοιας της ΤΝ, των κατηγοριών στις οποίες αυτή διακρίνεται και των επιμέρους κινδύνων που ελλοχεύουν από τη χρήση της. Στο δεύτερο κεφάλαιο αναπτύσσεται η αλληλεπίδραση που παρουσιάζει η ΤΝ με συνταγματικώς κατοχυρωμένα θεμελιώδη δικαιώματα και ο αντίκτυπος που προκαλείται σ’ αυτά με τη χρήση της. Στο τρίτο κεφάλαιο αναλύεται το πρώτο ζήτημα που θα μας απασχολήσει και προβληματίσει κατά τη συγγραφή της παρούσης μελέτης, το οποίο συνίσταται στην ευθύνη των εργαλείων της ΤΝ. Στο εν λόγω κεφάλαιο θα γίνει προσπάθεια, μολονότι δεν είναι ακόμα ώριμο και έτοιμο το δικαιϊκό μας σύστημα, να εξευρεθούν λύσεις ως προς την απόδοση ευθυνών στα εργαλεία ΤΝ στην περίπτωση που προκύψουν σφάλματα και λάθη κατά τη χρήση της που θα επιφέρουν ζημία ή βλάβη σε οιοδήποτε φυσικό πρόσωπο. Στο τέταρτο κεφάλαιο αναλύεται το δεύτερο ακανθώδες ζήτημα που πραγματεύεται το ανά χείρας πόνημα, το οποίο είναι αυτό της απόδοσης προσωπικότητας στα εργαλεία ΤΝ. Στο κεφάλαιο αυτό θα εξεταστεί αν υπάρχουν οι προϋποθέσεις, προκειμένου να αποκτήσουν οποιαδήποτε μορφή προσωπικότητας οι εφαρμογές ΤΝ και θα αναπτυχθούν οι διάφορες ανακύπτουσες απόψεις. Και στα δύο επίμαχα κεφάλαια θα γίνουν αναφορές στο νομικό και ρυθμιστικό πλαίσιο, εσωτερικό, κοινοτικό και διεθνές, και τις διατάξεις, θα παρατεθούν σημαντικές και καίριες επιστημονικές θέσεις και θα αναδειχθούν προβληματισμοί και ερωτήματα που αναφύονται δια της τριβής και ενασχόλησης με την εν λόγω απαιτηθείσα έρευνα. Επιπλέον, γίνεται συνοπτική αναφορά σε σχετική, πλην όμως περιορισμένη, Νομολογία, αφ’ ης στιγμής το τεχνολογικό αυτό φαινόμενο είναι ακόμη πολύ πρώιμο, «φρέσκο» και «αναδυόμενο». Τέλος, στον επίλογο παρουσιάζονται τα συμπεράσματα που προκύπτουν από τη συνολική εξέταση του επίδικου θέματος και οι ενδεχόμενες προτάσεις που θα δύναντο να τύχουν εφαρμογής.The present Master’s thesis is conducted within the framework of a comprehensive examination of the multifaceted dimensions and parameters of Artificial Intelligence (hereinafter referred to, for the sake of brevity, as “AI”), with a particular emphasis on the legal challenges pertaining to the attribution of liability and the potential recognition of legal personality to AI systems and applications. The introductory section provides a concise conceptual clarification of AI, delineating the fundamental notions that define and constitute its inherent characteristics. It further offers a succinct historical overview of the technological phenomenon, interwoven with its philosophical, social, and ethical underpinnings, thereby setting the analytical foundation for the subsequent legal inquiry. The main body of the dissertation is structured into four (4) distinct chapters. The first chapter undertakes an in-depth analysis of the concept and taxonomy of AI, identifying the principal categories of AI systems and the potential risks, threats, and challenges arising from their development and deployment. The second chapter examines the interaction between AI and constitutionally protected fundamental rights, analysing the extent to which the utilisation of AI technologies may impinge upon, restrict, or otherwise affect the enjoyment and effective protection of such rights. The third chapter addresses the first major legal issue under consideration—namely, the question of liability in the context of AI. Despite the immaturity and fragmentation of the existing legal framework, the analysis seeks to identify viable approaches and propose normative models for the allocation of liability in cases where AI systems cause harm or damage due to errors, malfunctions, or autonomous decision-making processes, with particular reference to both civil and product liability regimes. The fourth chapter explores the second intricate legal question—whether AI systems may be granted any form of legal personality. It assesses the theoretical and doctrinal arguments advanced in favour of and against such recognition and evaluates whether the necessary legal and conceptual preconditions exist for AI entities to be vested with rights and obligations within the existing legal order. In both chapters, the discussion is anchored in the relevant legal and regulatory frameworks at the domestic, European Union, and international levels, with particular reference to legislative initiatives, policy documents, and scholarly commentary. The analysis highlights the prevailing academic discourse, identifies critical points of contention, and underscores the open questions that continue to shape this evolving field of research. A brief reference is also made to the limited case law currently available, acknowledging that the technological and legal implications of AI remain at an early stage of judicial consideration. The concluding section synthesises the findings of the overall analysis and formulates recommendations that may inform future legislative, regulatory, and jurisprudential developments concerning the governance, accountability, and legal status of AI systems.