Η βιώσιμη διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων και η συμβολή τους στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής: ευρωπαϊκή και εθνική διάσταση

Abstract

Η προστασία και η βιώσιμη διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων αποκτά ιδιαίτερη σημασία στο σύγχρονο περιβαλλοντικό και κλιματικό πλαίσιο, καθώς οι λειτουργίες τους διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Ταυτόχρονα, είναι γεγονός πως η κλιματική κρίση πλήττει, και αναμένεται να πλήξει έτι περαιτέρω, πολλές πτυχές του περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένων και των δασικών οικοσυστημάτων, εντείνοντας τα ήδη υπάρχοντα προβλήματα και δημιουργώντας νέες προκλήσεις. Εν όψει των ανωτέρω, καθίσταται επιτακτική η ανάγκη για μακροπρόθεσμες και ορθολογικές προσεγγίσεις διαχείρισης των δασών, ικανές να διασφαλίσουν τη βιωσιμότητά τους, αλλά και την ενίσχυση της συμβολής τους στη ρύθμιση του κλίματος. Υπό αυτό το πρίσμα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προβεί στην υιοθέτηση μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής και στη συγκρότηση του κατάλληλου νομοθετικού πλαισίου, προκειμένου να καταστούν δυνατά τα ανωτέρω. Αντίστοιχα, σε εθνικό επίπεδο η προστασία των δασών έχει αναχθεί σε συνταγματικώς κατοχυρωμένο δικαίωμα των πολιτών και αντίστοιχη υποχρέωση του κράτους, η διασφάλιση των οποίων υποστηρίζεται από τυπικούς νόμους. Η παρούσα διπλωματική εργασία στοχεύει στην ανάλυση των νομικών δεσμεύσεων και του υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου της ΕΕ και της Ελλάδας, αναφορικά με τη βιώσιμη διαχείριση και προστασία των δασικών οικοσυστημάτων, ενόψει των συνθηκών και των προκλήσεων της κλιματικής αλλαγής. Προς τον σκοπό αυτό, θα εξετασθεί το ισχύον ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο για τα δάση, και ιδίως ο Κανονισμός (ΕΕ) 2018/841 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 30ης Μαΐου 2018 σχετικά με τη συμπερίληψη των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και των απορροφήσεων από δραστηριότητες χρήσης γης, αλλαγής χρήσης γης και δασοπονίας στο πλαίσιο για το κλίμα και την ενέργεια έως το 2030, οι σχετικές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και η Νέα δασική στρατηγική της ΕΕ για το 2030, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/839 που τροποποίησε τον Κανονισμό (ΕΕ) 2018/841, αλλά και ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την αποκατάσταση της φύσης. Επιπροσθέτως, θα εξεταστεί το υφιστάμενο ελληνικό θεσμικό πλαίσιο που ρυθμίζει το εν λόγω ζήτημα και κυρίως τα άρθρα 24§1 και 117§3,4 του Συντάγματος και ο Νόμος υπ’ αριθμόν 998/1979 περί προστασίας των δασών και των δασικών εν γένει εκτάσεων της Χώρας, όπως ισχύει, με ιδιαίτερη μνεία στον Νόμο υπ’ αριθμόν 3208/2003, που αφορά την προστασία των δασικών οικοσυστημάτων, την κατάρτιση δασολογίου, τη ρύθμιση εμπραγμάτων δικαιωμάτων επί δασών και δασικών εν γένει εκτάσεων, αλλά και η συναφής νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας. Απώτερος στόχος της παρούσης εργασίας είναι η ανάδειξη της σημασίας της αποτελεσματικής προστασίας των δασικών οικοσυστημάτων, και της διαχείρισης τους κατά τέτοιον τρόπο, ώστε να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση των συνεχών προκλήσεων που αντιμετωπίζει το περιβάλλον λόγω της αλλαγής του κλίματος.The protection and sustainable management of forest ecosystems is particularly important in the current environmental and climate framework, as their functions are crucial for combating climate change. At the same time, the climate crisis affects, and is expected to further affect, many aspects of the environment, including forest ecosystems, and thus it intensifies existing problems and it creates new challenges. In view of the above, there is an urgent need for long-term forest management approaches that can ensure their sustainability and boost their contribution to climate regulation. In this context, the European Union has adopted a long-term strategy and has established an appropriate legislative framework to achieve the above. At the national level, forest protection is constitutionally enshrined both as a right of citizens and as a corresponding obligation of the State, the safeguarding of which is supported by statutory legislation. The present thesis aims to examine the legal commitments and the existing legislative framework of the European Union and Greece, with regard to the sustainable management and protection of forest ecosystems in view of the effects and challenges of climate change. To this end, the current European legislative framework for forests will be examined, and in particular Regulation (EU) 2018/841 of the European Parliament and of the Council of 30 May 2018 on the inclusion of greenhouse gas emissions and removals from land use, land use change and forestry in the 2030 climate and energy framework, the relevant provisions of the European Green Deal and the New EU Forest Strategy for 2030, Regulation (EU) 2023/839, and Regulation (EU) 2024/1991 on nature restoration. In addition, the existing Greek framework which regulates this issue will be examined, and in particular Articles 24§1 and 117§3,4 of the Constitution and Law No. 998/ 1979 on the protection of forests and forest areas in general in the country, as currently in force, with particular reference to Law No. 3208/2003 on the protection of forest ecosystems, the creation of a forest registry, the regulation of property rights over forests and forest areas in general, as well as the relevant case law of the Council of State. The overall objective of this thesis is to highlight the importance of protecting forest ecosystems and managing them in such a way that forests are able to contribute to addressing the ongoing challenges that the environment is facing due to climate change.