Πτυχές του τεκμηρίου της αθωότητας στην ποινική δίκη, υπό το πρίσμα των επιταγών της ενωσιακής δικαιοταξίας και της ΕΣΔΑ

Abstract

Η παρούσα εργασία φιλοδοξεί να εξετάσει, υπό το πρίσμα της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μία έννοια θεμελιώδη του κράτους δικαίου και της δίκαιης ποινικής δίκης: το τεκμήριο της αθωότητας. Το τεκμήριο της αθωότητας συνιστά αφενός μία εγγύηση διαδικαστική, αφετέρου δε μία εγγύηση ουσιαστική, ήτοι αποτελεί έκφανση των δικαιωμάτων των υπόπτων και των κατηγορουμένων, εξασφαλίζοντας συγχρόνως τον σεβασμό στην αξιοπρέπειά τους. Αντικείμενο της παρούσας εργασίας αποτελεί η εξέταση ορισμένων πτυχών του τεκμηρίου της αθωότητας υπό το πρίσμα της ενωσιακής δικαιοταξίας και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Η ανάλυση επικεντρώνεται ιδίως στον τρόπο με τον οποίο οι σχετικές υπό κρίσιν διατάξεις ερμηνεύονται κι εξειδικεύονται μέσα από την νομολογία του ΕΔΔΑ και των δικαστηρίων της Ένωσης. Ειδικότερα, η παρούσα εργασία επικεντρώνεται σε ορισμένες κρίσιμες πτυχές του θεμελιώδους αυτού δικαιώματος, οι οποίες συνίστανται αφενός στην παραβίαση του τεκμηρίου της αθωότητας δια δικαστικών κρίσεων και δημοσίων δηλώσεων, αφετέρου δε στην κατανομή του βάρους απόδειξης και τις δημόσιες εμφανίσεις των υπόπτων και των κατηγορουμένων, ενώ στο τέλος επιδιώκεται και μία σύντομη συσχέτιση αυτού με το δικαίωμα σιωπής και μη αυτοενοχοποίησης. Συνολικά, επιδιώκεται να αναδειχθεί η πολυεπίπεδη διασφάλιση του τεκμηρίου της αθωότητας στο πλαίσιο του ευρω- ενωσιακού δικαίου.This paper seeks to examine, in the light of the European Convention on Human Rights and the Charter of Fundamental Rights of the European Union, a concept fundamental to the rule of law and to a fair criminal trial: the presumption of innocence. The presumption of innocence constitutes, on the one hand, a procedural guarantee and, on the other, a substantive guarantee; that is, it represents an expression of the rights of suspects and accused persons, while at the same time ensuring respect for their dignity. The subject of this paper is the examination of certain aspects of the presumption of innocence in the context of the EU legal order and the European Convention on Human Rights. The analysis focuses in particular on the manner in which the relevant provisions at issue are interpreted and specified through the case law of the European Court of Human Rights and the courts of the Union. More specifically, this paper concentrates on certain critical aspects of this fundamental right, namely, on the one hand, violations of the presumption of innocence through judicial decisions and public statements, and, on the other hand, the allocation of the burden of proof and the public presentation of suspects and accused persons, while, finally, it also seeks to briefly relate this right to the privilege against self-incrimination and the right to remain silent. Overall, the aim is to highlight the multi-layered protection of the presumption of innocence within the framework of EU law.