Σύγχρονα Θέματα, τεύχος 121 (Απρ. - Ιούν. 2013)

Μόνιμο URI για αυτήν τη συλλογήhttps://pandemos.panteion.gr/handle/123456789/494

ΝΙΚΟΛΑΣ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗΣ, H διαλεκτική της αμνησίας ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, Γιατί η ιθαγένεια είναι κρίσιμο πολιτικό ζήτημα ΧΡΗΣΤΟΣ ΗΛΙΑΔΗΣ, Η ιθαγένεια μεταξύ νομικού κανόνα και πολιτικού λόγου: οι ιδιότητες της ιθαγένειας, η δεύτερη γενιά και η απόφαση του ΣτΕ RAFFAELE BORRECA, Οι ιταλικές εκλογές: ένα πολιτικό τσουνάμι μεταξύ ευκαιρίας για αλλαγή και κινδύνου αστάθειας ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΜΠΟΥΓΔΑΝΗΣ, Η Αίγυπτος σήμερα: δύο χρόνια από την επανάσταση που έριξε τον Μουμπάρακ EΛΛΗ ΔΡΟΥΛΙΑ, Καθηγητής, μελετητής και Δάσκαλος. Στην μνήμη του Αλέξη Δημαρά ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ, Αποχαιρετισμός στον Μπάμπη Γεωργαντίδη ΑΡΘΡΑ-ΜΕΛΕΤΕΣ Φάκελος: Κρίση, τρία χρόνια μετά Επιμέλεια αφιερώματος: ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ, Έξι κείμενα για την οικονομική κρίση ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ, Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση 2013: μεταξύ αποσύνθεσης και ανασύνθεσης ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΘΑΚΗΣ, Το ελληνικό μνημόνιο ΠΑΝΟΣ ΚΑΖΑΚΟΣ, Ο δύσβατος δρόμος της πολιτικής ιδιωτικοποιήσεων ΜΑΝΟΣ ΜΑΤΣΑΓΓΑΝΗΣ, Το κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας αντιμέτωπο με τη φτώχεια στην Ελλάδα της κρίσης ΑΛΕΞΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ, Η επίπτωση της οικονομικής κρίσης στην ελληνική αγορά εργασίας: μία γενική εκτίμηση ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ, Ο ιδιότυπoς διανεμητικός χαρακτήρας του ελληνικού φορολογικού συστήματος (1995-2008) και η αναγκαία μεταρρύθμιση που ποτέ δεν έγινε ΓΙΩΡΓΟΣ Β. ΔΕΡΤΙΛΗΣ, Ο Γατόπαρδος: μυθιστόρημα, ιστορία, κινηματογράφος BONNIE HONIG, Ο θρήνος της Αντιγόνης, η οδύνη του Κρέοντα: πένθος, ανήκειν και η πολιτική της εξαίρεσης ΣΥΝΕΔΡΙΑ-ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΥ / ΠΕΝΝΥ ΚΟΥΤΡΟΛΙΚΟΥ / ΔΗΜΗΤΡΑ ΣΙΑΤΙΤΣΑ / ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΧΑΤΖΗΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, Παρουσίαση του εργαστηρίου «Καθεστώτα κρίσης και αναδυόμενα κοινωνικά κινήματα στις πόλεις της Νότιας Ευρώπης» ΝΙΚΟΛΑΣ Ι. ΤΖΗΜΟΣ, «Στη δίνη της ελληνικής κρίσης. Κόμματα, θεσμοί, πολιτική, ιδεολογίες». Το συνέδριο του Κέντρου Πολιτικών Ερευνών του Παντείου Πανεπιστημίου ΜΙΧΑΛΗΣ ΒΛΑΣΤΟΣ / ΕΛΛΗ ΠΑΧΟΥ, Δυνητική επικινδυνότητα και ακούσια νοσηλεία ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΛΑΒΑΜΕ

Περιήγηση

Τώρα δείχνει 1 - 20 από 23

Dì qualcosa di (centro-)sinistra ή γιατί το «μεταρρυθμιστικό Κέντρο» δεν υπάρχει
Μπαλαμπανίδης, Iωάννης; Balabanidis, Ioannis (2013)
Στις εκλογές του 2012, ανάμεσα στα πολλά πρωτόγνωρα της τελευταίας τριετίας, προέκυψε και ένας αγνώριστος πολιτικός χάρτης. Πολυδιάσπαση στα δεξιά, με κόμματα της λαϊκής Δεξιάς, της νεοφιλελεύθερης τάσης, ένα ανοιχτά ναζιστικό· μεγαλύτερη αναταραχή στα αριστερά: κατάρρευση του ΠΑΣΟΚ, το ΚΚΕ σε θέση ουραγού, εκτόξευση του ΣΥΡΙΖΑ, ανάδυση της ΔΗΜΑΡ. Ό,τι σταθερό, εξαερώνεται· πρώτα στο οικονομικό και κοινωνικό πεδίο, τώρα στο πολιτικό. Ένα χρόνο μετά, βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη μια συζήτηση για την ανα-συγκρότηση ενός «τρίτου πόλου», ενδιάμεσου μεταξύ των δύο μεγάλων παγιωμένων ανταγωνιστών ΝΔ-ΣΥΡΙΖΑ. Λογικό· με όρους ευρωπαϊκής πολιτικής, η Ελλάδα είναι ανορθογραφία, ιδίως στο κομμάτι που στην πολιτική τοπογραφία κείται αριστερά του Kέντρου: το ισοδύναμο της σοσιαλδημοκρατίας κόμμα έχει καταρρεύσει, ηγεμονεύει το κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς και συνολικά ο «κεντρο-αριστερός» χώρος διεκδικείται από τρία τουλάχιστον σχήματα.
Για ένα θεσμικό μέτωπο κατά των δομικών διακρίσεων
Καλπαδάκης, Νίκος; Kalpadakis, Nikos (2013)
Σε μια περίοδο που έχει σημαδευτεί από την ενίσχυση του ακροδεξιού φαινομένου, αλλά και με δεδομένες τις αυξανόμενες καταγγελίες σε βάρος ένστολων και δημοσίων λειτουργών από την πλευρά πολιτών, μη-κυβερνητικών οργανώσεων, διεθνών οργανισμών και δημοσιογράφων, για κακομεταχείριση, διακριτική συμπεριφορά αλλά και αδράνεια,[14] η συγκυρία απαιτεί τη σύμπηξη ενός ανεξάρτητου θεσμικού μετώπου κατά των διακρίσεων.
ΕΡΤ: αυθαίρετο κλείσιμο και χαμένες ευκαιρίες
Αλιβιζάτος, Νίκος; Alivizatos, Nikos (2013)
Το αυθαίρετο κλείσιμο της ΕΡΤ, τον περασμένο Ιούνιο, είναι από τα γεγονότα εκείνα που συμπυκνώνουν καλύτερα από δεκάδες σκόρπια περιστατικά υποδόριες αλλαγές σε πρακτικές και νοοτροπίες. Η πιο άμεση, βέβαια, συνέπειά του αφορούσε το πολιτικό προσκήνιο: η αποχώρηση της ΔΗΜΑΡ από την κυβέρνηση Σαμαρά περιόρισε τη νομιμοποίηση της τελευταίας. Πιθανόν να ήταν ζήτημα χρόνου και ο Φώτης Κουβέλης να έψαχνε απλώς για μιαν αφορμή. Το γεγονός, πάντως, είναι ότι με την μεθόδευση που ακολουθήθηκε, αμφίβολης νομιμότητας και ηθικής (αφού απέβλεπε στην παράκαμψη των υπουργών της ΔΗΜΑΡ), φάνηκε πόσο εύθραυστη ήταν η συμφωνία στην οποία στηριζόταν η τρικομματική κυβέρνηση που σχηματίσθηκε μετά τις εκλογές του 2012.
«Η κυβέρνηση αποφάσισε να κλείσει την ΕΡΤ». Και μετά;
Κατσίμη, Μαριλένα; Katsimi, Marilena (2013)
Το κλείσιμο της Ελληνικής Ραδιοφωνίας Τηλεόρασης στις 11Ιουνίου 2013 συμπυκνώνει με τρόπο μοναδικό όλες τις πολιτικές, θεσμικές και οικονομικές πτυχές της αναδιάρθρωσης που πραγματοποιείται στην Ελλάδα σήμερα. Το μοντέλο του «ξαφνικού θανάτου» δοκιμάστηκε στον επικοινωνιακά πιο νευραλγικό χώρο, αυτόν της δημόσιας ενημέρωσης και φάνηκε ότι μπορεί να δουλέψει: το δόγμα του σοκ στο μεγαλείο του…
Η Τουρκία πριν και μετά το πάρκο Γκεζί: τα όρια της ηγεμονίας του Ερντογάν
Μουδούρος, Νίκος; Moudouros, Nikos (Σύγχρονα Θέματα, 2013)
Η αντίσταση του πάρκου Γκεζί (Gezi), όπως έμειναν γνωστές οι μαζικές κινητοποιήσεις του Ιουνίου 2013 στην Τουρκία, αποτελεί πλέον ένα από τα σημαντικότερα σημεία καμπής στην ιστορία του σύγχρονου τουρκικού κράτους και ιδιαίτερα των αντιπαραθέσεων για τον εκδημοκρατισμό της χώρας. Όπως και άλλα ιστορικά γεγονότα στην Τουρκία, ο αντίκτυπος της αντίστασης του Γκεζί φαίνεται να σηματοδοτεί νέες κοινωνικές ανακατατάξεις. Οι κινητοποιήσεις διαμαρτυρίας ενάντια στην κυβέρνηση του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ), τον περασμένο Ιούνιο, έφεραν μαζί τους αιτήματα και διεκδικήσεις προηγούμενων διαδηλώσεων μικρότερης έκτασης. όμως, η μαζικότητα, το περιεχόμενο των διεκδικήσεων και οι δημιουργικοί τρόποι έκφρασής τους στον δημόσιο χώρο, έδωσαν την αίσθηση ότι κάτι σημαντικό συμβαίνει στην Τουρκία.
Δοκίμιο περί της επιούσιας υγείας και της θεραπείας από πάσα νόσο
Τζαβάρας, Αθανάσιος; Tzavaras, Athanasios (2013)
Το κείμενο πραγματεύεται την έννοια του "θεραπευτή" και τα κίνητρα πίσω από το θεραπευτικό επάγγελμα. Διερευνά την ετυμολογία του "θεράποντος" που σημαίνει πρωτίστως "υπηρέτης" και "περιποιητής", διευρύνοντας την έννοια των θεραπευτικών επαγγελμάτων πέραν της ιατρικής. Αναφέρεται στη σημασία της υγιεινής και της πρόληψης, με το παράδειγμα του Βιεννέζου γιατρού που πρότεινε το πλύσιμο των χεριών πριν τον τοκετό, και εξετάζει τα δύο βασικά κίνητρα όσων επιλέγουν θεραπευτικά επαγγέλματα: την "κλίση" που πηγάζει από προσωπικές εμπειρίες με ζητήματα ζωής και θανάτου, και το υψηλό κοινωνικό κύρος με τις συνεπακόλουθες οικονομικές απολαβές. Στη συνέχεια, αναλύει πώς η υπεροψία παντοδυναμίας των νέων θεραπευτών συγκρούεται με την κλινική πραγματικότητα, όπως εξηγείται μέσα από την προσωπική εμπειρία του συγγραφέα με το σύνδρομο Waterhouse-Friderichsen που δεν διέγνωσε. Τέλος, σχολιάζει τις σύγχρονες τυποποιημένες κατευθυντήριες οδηγίες (guidelines) και το DSM, επισημαίνοντας ότι η προσκόλληση σε αυτά συχνά αποξενώνει τον θεραπευτή από την ουσιαστική κλινική πράξη και την επαφή με τον πάσχοντα.
Η Ευρώπη σε παγίδα
Offe, Claus; Παπαδοπούλου, Έλενα (Σύγχρονα Θέματα, 2013)
Η Ευρώπη βρίσκεται στη δίνη της χειρότερης κρίσης της από το 1945. Όλο και περισσότεροι ιστορικά ενήμεροι σχολιαστές ανακαλούν την κατάσταση που επικρατούσε πριν από το 1933. Αν αυτή η κρίση δεν ξεπεραστεί, το πολιτικό σχέδιο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης θα υποστεί σοβαρό πλήγμα, όπως εξάλλου και η ευρωπαϊκή και η διεθνής οικονομία –για να μη μιλήσουμε για τις εκτεταμένες κοινωνικές επιπτώσεις που η κρίση έχει ήδη επιφέρει στις χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας.
Η αδιέξοδη(;) πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης: από τη σοσιαλδημοκρατία στον νεοφιλελευθερισμό και στην κρίση νομιμοποίησης
Τράντας, Νίκος; Trantas, Nikos (Σύγχρονα Θέματα, 2013)
Παρόλο που η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι κατά βάση ένα περιφερειακό καπιταλιστικό μόρφωμα, υπήρχαν αρκετοί λόγοι που συνηγορούσαν σε μια υποστηρικτική προς το ευρωπαϊκό εγχείρημα προσέγγιση εκ μέρους της αριστεράς και της εργατικής τάξης. Καταρχάς, το ευρωπαϊκό οικοδόμημα δημιουργήθηκε από τη συνεργασία αναπτυγμένων κοινωνικών κρατών, τα οποία διαφοροποιούνταν από τον αμερικανικό φιλελεύθερο καπιταλισμό ή τον «συλλογικό» καπιταλισμό γιαπωνέζικου τύπου. Μεταξύ των ποικιλιών του καπιταλισμού, η «συντεταγμένη» (coordinated) –ή «κοινωνική», σύμφωνα με τη φρασεολογία των Γερμανών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής– οικονομία της αγοράς που χαρακτηρίζει τις χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από μη εμπορευματικές σχέσεις και από θεσμούς συνεργασίας και διαβούλευσης των κοινωνικών εταίρων και του κράτους, σε αντιδιαστολή με την αγγλοαμερικανική φιλελεύθερη οικονομία της αγοράς, στην οποία επικρατούν πολύ πιο έντονα οι ανταγωνιστικές και εμπορευματικές σχέσεις. Η ανάπτυξη των ευρωπαϊκών κοινωνικών κρατών μεταπολεμικά σήμανε την αυξημένη παρέμβαση του δημόσιου τομέα στην οικονομία και την κοινωνία, με παροχή σημαντικών μη εμπορευματικών αγαθών και υπηρεσιών (εκπαίδευση, υγεία, κοινωνική ασφάλιση, μεταφορές, ηλεκτρισμός, ύδρευση, αποχέτευση, φυσικό αέριο, τηλεφωνία), καθώς και την ύπαρξη ενός καθολικού συστήματος κοινωνικής προστασίας, στο οποίο οι πολίτες που είχαν ανάγκη μπορούσαν να καταφύγουν. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων και της εξάρτησης των πολιτών από τις δυνάμεις της αγοράς, καθώς και την παροχή ενός υψηλού επιπέδου ευημερίας και προστασίας στους πληθυσμούς τους.
Χρυσή Αυγή: μια ψυχοκοινωνική ανάλυση
Δραγώνα, Θάλεια; Dragona, Thalia (Σύγχρονα Θέματα, 2013)
Ένα ερώτημα που τίθεται επανειλημμένα τον τελευταίο χρόνο είναι αν πράγματι η ελληνική κοινωνία είχε πάντα στους κόλπους της ένα τόσο μεγάλο αριθμό φασιστών όσο αυτόν που μας αποκαλύπτει το εκλογικό ρεύμα προς τη Χρυσή Αυγή. Είναι αλήθεια ότι πλήθος επιστημονικών ερευνών έχουν δείξει ότι, παρά την αυτάρεσκη εθνική αυτοεικόνα περί φιλόξενου και ανεκτικού ελληνικού λαού, η εικόνα του «άλλου» κυριαρχείται, σε μεγάλο βαθμό, από ξενοφοβικές, ρατσιστικές και εθνικιστικές αναπαραστάσεις (Καφετζής / Μαλούτας / Τσίγκανου 2007, Γουργουρής 2007, Φραγκουδάκη / Δραγώνα 1997). Η απόσταση όμως από αυτές τις τάσεις και τη συγκρότηση ενός νεοναζιστικού κόμματος με απροκάλυπτα βίαιες συμπεριφορές, εκπροσωπούμενο στο Κοινοβούλιο και μάλιστα δημοσκοπικά τρίτο σε μέγεθος, είναι μεγάλη. Ήταν, λοιπόν, πάγια ένα σχεδόν 15% του ελληνικού λαού νεο-ναζιστές ή πρόκειται για ένα φαινόμενο συγκυριακό; Υποστηρίζω εδώ ότι το εξαιρετικά υψηλό ποσοστό που φαίνεται να ταυτίζεται με μια απροκάλυπτη ρατσιστική ιδεολογία και με μια από τις απεχθέστερες εκδοχές αυταρχικών καθεστώτων είναι συγκυριακό και θα προσπαθήσω να ερμηνεύσω το φαινόμενο μέσα από μια κοινωνιοψυχολογική οπτική. Προφανώς, υπάρχουν και άλλες ερμηνευτικές προσεγγίσεις από διαφορετικές επιστημονικές οπτικές που άλλωστε αλληλοσυμπληρώνονται για να υπάρξει μια πιο ολοκληρωμένη ερμηνεία. Με τη σημερινή κρίση στο επίπεδο της οικονομίας, της πολιτικής, της κοινωνίας αλλά κυρίως στο επίπεδο των ιδεών, αναδύεται μια νέα πραγματικότητα που καλλιεργεί την ανασφάλεια, την απελπισία, το αδιέξοδο, τον φόβο, τον θυμό και προκαλεί αίσθηση αποτυχίας, ντροπή και ταπείνωση, απώλεια της αυτο-εκτίμησης και διάβρωση της ταυτότητας.
Για μια πολιτισμική ιστορία του νοήματος: συνέντευξη στην Αντιγόνη Σαμέλα
Chartier, Roger (2013)
Αντιγόνη Σαμέλα: Ο Φουκώ, στη διάρκεια μιας συνέντευξης που έδωσε το 1967, είπε τα εξής: «Το όνειρο όλων θα ήταν να γίνει ο καθένας στον τομέα του κάτι σαν τον Bourbaki, όπου η μαθηματική σκέψη αναπτύσσεται κάτω από την ανωνυμία ενός επινοημένου ονόματος. Ίσως η ανυπέρβλητη διαφορά ανάμεσα στις μαθηματικές έρευνες και στις δραστηριότητές μας να είναι ότι οι διαγραφές της επωνυμίας, με μια μονοκονδυλιά, υπογραμμίζουν με μεγαλύτερη βεβαιότητα την υπογραφή ενός ονόματος απ’ ότι οι πένες γεμάτες οίηση. Και ακόμα θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Bourbaki έχει το δικό του στυλ και τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο να είναι ανώνυμος». Γιατί, όμως, ο Φουκώ γοητεύεται τόσο από την ιδέα της ανωνυμίας; Πώς προσδιορίζεται η ιστορική ιδιαιτερότητα της ανωνυμίας στη σύγχρονη εποχή σε σχέση με το πώς λειτουργούσε η ανωνυμία σε άλλες εποχές; Ροζέ Σαρτιέ: Εδώ πρόκειται για μια παράδοξη και ειρωνική απόφανση του Φουκώ, ο οποίος ήθελε να απαλείψει το κύριο όνομα, το δικό του στη συγκεκριμένη περίσταση, τη στιγμή ακριβώς της καθιέρωσής του: λόγου χάρη, στην αρχή του εναρκτήριου μαθήματός του στο College de France «H τάξη του λόγου», επαναλαμβάνει την ίδια σκέψη. Αλλά, επίσης, για τον Φουκώ το ζήτημα είναι να καταδείξει ότι η «λειτουργία-συγγραφέας», η οποία νοηματοδοτεί μ’ έναν συγκεκριμένο τρόπο ένα κύριο όνομα, δεν είναι ούτε καθολική ούτε αναλλοίωτη μέσα στον χρόνο. Σε κάθε κοινωνία, η «λειτουργία-συγγραφέας» χαρακτηρίζει τον τρόπο νοηματοδότησης ορισμένων λόγων, αλλά όχι όλων· αφού αυτή η λειτουργία δεν υπήρχε πάντα, θα μπορούσε λοιπόν να εξαφανιστεί.
Η λογοτεχνική εικονολογία: δοκίμιο ιστορικής και κριτικής ανασκόπησης
Μουρά, Ζαν-Μαρκ; Moura, Jean-Marc; Γραμματικοπούλου, Ευγενία (2013)
Γνωρίζουμε ότι η λογοτεχνική εικονολογία ορίζεται ως η μελέτη των αναπαραστάσεων του ξένου στη λογοτεχνία, με δύο κύριους άξονες: τη «μελέτη των πρωτογενών εκείνων τεκμηρίων που είναι οι ταξιδιωτικές διηγήσεις» και κυρίως αυτή των «έργων μυθοπλασίας που είτε παρουσιάζουν ευθύς εξαρχής ξένους είτε αναφέρονται σε μια συνολική οπτική μιας ξένης χώρας, κατά το μάλλον ή ήττον στερεοτυπική». Η εικονολογία, έτσι όπως διαγράφεται μέσα από περισσότερο ή λιγότερο πρόσφατες έγκριτες μελέτες, γνώρισε μια αξιοσημείωτη και προοδευτική πορεία, την οποία έχει ενδιαφέρον να εξετάσουμε προοπτικά, επιχειρώντας αρχικά μια σύντομη γενεαλογία και συνάγοντας στη συνέχεια τη θεωρητική της συμβολή.
Συζήτηση με τον Ζαν-Μαρκ Μουρά
Γραμματικοπούλου, Ευγενία; Grammatikopoulou, Eugenia (Σύγχρονα Θέματα, 2013-10-19)
Ευγενία Γραμματικοπούλου: Εάν δεν απατώμαι, η πολιτισμική και κατόπιν η λογοτεχνική εικονολογία συστηματοποιήθηκαν –ως διακριτοί κλάδοι της συγκριτικής γραμματολογίας– κατά τις δεκαετίες του ’80 και του ’90. Θα λέγατε ότι οι κλάδοι αυτοί ήρθαν να καλύψουν κάποιο ορατό επιστημονικό κενό είτε ότι προέκυψαν ή/και ενισχύθηκαν περισσότερο από έναν δημόσιο διάλογο σχετικά με ζητήματα ταυτότητας, ετερότητας κ.ο.κ. εκείνης της εποχής; Ζαν-Μαρκ Μουρά: Οι σπουδές γύρω από την εικόνα είναι σύμφυτες με την εδραίωση της συγκριτικής γραμματολογίας ως ακαδημαϊκό μάθημα στα τέλη του 19ου αιώνα, αλλά αναπτύχθηκαν και στη συνέχεια θεωρητικοποιήθηκαν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο· ένα παράδειγμα κλασικής μελέτης είναι το έργο του Jean-Marie Carré, τέως καθηγητή στη Σορβόννη, με τίτλο L’image de l’Allemagne dans la littérature française [Η εικόνα της Γερμανίας στη γαλλική λογοτεχνία] που δημοσιεύτηκε το 1947. Τότε προέκυψε η ανάγκη να θεωρητικοποιηθεί μια μόνιμη αναλυτική προσέγγιση των συγκριτολόγων, οι οποίοι όμως μέχρι τότε ανταποκρίνονταν σε μάλλον εμπειρικές προσεγγίσεις. Στη δεκαετία του ’70, αρχικά χάρη στον Hugo Dyserinck και στη συνέχεια χάρη στον Daniel-Henri Pageaux, η μελέτη αυτή θεωρητικοποιήθηκε εντατικότερα, προκειμένου να καταστήσει καθοριστικότερη τη συμβολή της στον τομέα των συγκριτολογικών σπουδών.
Δουλεύοντας στα ξένα: η Γερμανία μέσα από χαρακτήρες ελλήνων γκασταρμπάιτερ της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Γραμματικοπούλου, Ευγενία; Grammatikopoulou, Eugenia (Σύγχρονα Θέματα, 2013)
Με νωπές ακόμη τις μνήμες της Κατοχής, κατατρεγμένοι από τον Εμφύλιο και γονατισμένοι από την ανέχεια, εκατοντάδες χιλιάδες οικονομικοί κυρίως (και δευτερευόντως κοινωνικοί και πολιτικοί) έλληνες μετανάστες παίρνουν τον δρόμο –μεταξύ άλλων προορισμών και– για τη βιομηχανικά ανθούσα Δυτική Γερμανία, με την ελπίδα να εξασφαλίσουν την επιβίωση των ιδίων και των οικείων που άφησαν πίσω τους στην πατρίδα. Η δημοτικότητα του εν λόγω προορισμού δεν είναι τυχαία. Το 1960 υπογράφεται η περιώνυμη διακρατική συμφωνία «Περί απασχολήσεως Ελλήνων εργατών στη Γερμανία»: στην προσπάθειά της να αναγεννηθεί από τις στάχτες της, η μεγάλη ηττημένη του πολέμου στρέφεται στον εξαθλιωμένο Νότο προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες της σε φτηνό, δίχως αξιώσεις εργατικό δυναμικό. Ωστόσο ο ελλαδικός πληθυσμός φυλλορρόει με τις ευλογίες του επίσημου κράτους: δύο χρόνια νωρίτερα ο αντικαγκελάριος Έρχαρντ είχε εισηγηθεί τη μεταφορά γερμανικών κεφαλαίων για την εγκατάσταση μικρομεσαίων βιομηχανικών μονάδων στη μαστιζόμενη ελληνική επαρχία (με σκοπό την αξιοποίηση των γεωργικών και αλιευτικών προϊόντων), ζητώντας σε αντάλλαγμα την επάνδρωσή τους με ντόπιο αποκλειστικά εργατικό δυναμικό. Επιλέγοντας σοφά και διορατικά –ως συνήθως οι λογής πεφωτισμένοι άρχοντες από καταβολής του ελληνικού κράτους–, η κυβέρνηση απορρίπτει το εν λόγω σχέδιο και προτιμά το δεύτερο σκέλος του, εκείνο που προβλέπει την απορρόφηση ανέργων στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.
Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο στην εκπαίδευση: για τον ρουσσωικό κανόνα της αρνητικής αγωγής
Σαγκριώτης, Γεώργιος; Sagriotis, Georgios (Σύγχρονα Θέματα, 2013)
Ο Ρουσσώ είναι από τους λίγους συγγραφείς που είναι σχεδόν αδύνατο να μιλήσει κανείς για το έργο τους, χωρίς να μιλήσει για το πρόσωπό τους. Το αγαπημένο θέμα για τον συγγραφέα των Εξομολογήσεων, των Ονειροπολήσεων, των Διαλόγων του Ζαν-Ζακ με τον Ρουσσώ είναι, ως γνωστό, συνήθως αυτός ο ίδιος. Ωστόσο, τα βήματα του δημιουργού δεν καθιστούν τα μονοπάτια του κειμένου πιο βατά. Το αντίθετο, μάλιστα. Και ο λόγος είναι ότι τα ίχνη του προσώπου σηματοδοτούν μάλλον την απουσία του. Τότε, όμως, γιατί να βρίσκονται εκεί; Ας πάρουμε για παράδειγμα το Κοινωνικό Συμβόλαιο, ένα έργο όπου το πρώτο πρόσωπο χρησιμοποιείται ελάχιστα. Παρ’ όλα αυτά, στην πρώτη κιόλας σελίδα του βιβλίου, εν είδει δικαιολόγησης της συγγραφής του, ο Ρουσσώ εστιάζει για άλλη μια φορά στον εαυτό του: «Μπορεί να με ρωτήσετε μήπως γράφοντας περί πολιτικής είμαι τάχα ηγεμόνας ή νομοθέτης. Απαντώ, όχι». Ως εδώ, τα πράγματα εξελίσσονται φυσιολογικά. Ο άνθρωπος που ενέπνευσε σε τέτοιο βαθμό τις ευρωπαϊκές επαναστάσεις δεν θα ήταν δυνατό να εκχωρεί δικαίωμα πολιτικού λόγου και κρίσης μόνο στους κατόχους της εξουσίας. Όμως, η πραγματική σκοπιμότητα της δήλωσης δεν είναι αυτή που περιμένουμε. Ο Ρουσσώ δεν ισχυρίζεται ότι γράφει μολονότι δεν κατέχει θέση εξουσίας, αλλά ακριβώς για αυτό. «Απαντώ όχι», μας λέει, «και γι’ αυτό γράφω περί πολιτικής. Αν ήμουν ηγεμόνας ή νομοθέτης, δεν θα έχανα το χρόνο μου να λέω τι πρέπει να γίνει· θα το έπραττα ή θα σιωπούσα». Το διασημότερο έργο του Ρουσσώ και ένα από τα σπουδαιότερα πολιτικοθεωρητικά κείμενα όλων των εποχών είναι, κατά τον ίδιο τον συγγραφέα, καρπός χαμένου χρόνου, σχεδόν περιττό. Δεν θα αργήσουμε να ξανασυναντήσουμε αυτή την απώλεια. Το παρόν κείμενο aποτελεί επεξεργασία ομότιτλης εισήγησης στην επιστημονική διημερίδα, με θέμα «Ο J.-J. Rousseau και η εποχή μας. 300 χρόνια από τη γέννησή του (1712-2012)», που διοργάνωσαν το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης (10-11 Νοεμβρίου 2012).
«Δημοκρατία της Βαϊμάρης: 80 χρόνια από την κατάλυσή της». Σημείωμα για το ΙΔ΄ συμπόσιο του Ομίλου Μάνεση
Βαγδούτης, Νικόλας; Vagdoutis, Nikolas (Σύγχρονα Θέματα, 2013)
Το σημείωμα που ακολουθεί επιχειρεί μια σύνοψη των γενικών κατευθύνσεων των εισηγήσεων και της συζήτησης που διεξήχθη στο πρόσφατο (ΙΔ΄) συμπόσιο του Ομίλου Μάνεση (8-9 Μαρτίου 2013) στη Βυτίνα Αρκαδίας με θέμα «Δημοκρατία της Βαϊμάρης: 80 χρόνια από την κατάλυσή της». Τα ζητήματα στα οποία κυρίως εστίασαν την προσοχή τους οι εισηγητές αφορούν τις αιτίες που οδήγησαν στην κατάλυση της δημοκρατίας της Βαϊμάρης και κυρίως στον ρόλο που έπαιξε σ’ αυτή την κατάληξη το Σύνταγμα της Βαϊμάρης (ψηφίστηκε από την Εθνοσυνέλευση στις 11 Αυγούστου 1919) και η ερμηνεία του από τους γερμανόφωνους δημοσιολόγους του Μεσοπολέμου. Tο τρίτο ερώτημα που, χωρίς να τίθεται ρητά, αποτέλεσε βασικό σημείο συζήτησης σχετιζόταν (εύλογα) με τις αιτίες επιλογής του εν λόγω θέματος για το φετινό Συμπόσιο και συνεπώς με τις ιστορικές αναλογίες της Βαϊμάρης με τη σημερινή ελληνική οικονομική και πολιτική συγκυρία. Παρά το επικίνδυνο των ιστορικών αναλογιών, αυτή η συζήτηση είναι συνεχώς παρούσα στον δημόσιο διάλογο (από αρθρογραφία έως και μεταφράσεις βιβλίων) και έχει εμφανισθεί κυρίως με δύο σημασιοδοτήσεις: είτε ως πολιτικό επιχείρημα εναντίον των «άκρων» που υπονομεύουν τη δημοκρατία και υπέρ ενός «κέντρου της σύνεσης και της δημοκρατίας», όπως επισήμανε ο Δημούλης, είτε ως επιχείρημα που βρίσκει αναλογίες στον «εξτρεμισμό» των πολιτικών λιτότητας του «κέντρου» και της προσπάθειάς του να τις εφαρμόσει με αυταρχικές μεθόδους, υπονομεύοντας έτσι την εμπιστοσύνη της κοινωνίας στον κοινοβουλευτισμό και τους δημοκρατικούς θεσμούς, όπως διαπίστωσε ο Κεσσόπουλος. Συνεπώς, η συζήτηση που διεξήχθη στο Συμπόσιο προσπάθησε να δώσει απάντηση και στο ερώτημα «τι μας νομιμοποιεί (ή δεν μας νομιμοποιεί) να μιλάμε σήμερα για αναλογίες με τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης».
Για το βιβλίο: Stanislas Tomkiewicz, Η κλεμμένη εφηβεία, μτφρ. Γρηγόρης Αμπατζόγλου, επιμ. Γρηγόρης Αμπατζόγλου / Δημήτρης Πλουμπίδης, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2012, 274 σ.
Μπενβενίστε, Ρίκα; Benveniste, Henriette-Rika (Σύγχρονα Θέματα, 2013)
Η Κλεμμένη εφηβεία, αυτοβιογραφικό απομνημόνευμα του Στάνισλας Τόμκιεβιτς, είναι μαρτυρία για την επιβίωση ενός Εβραίου από τις ναζιστικές διώξεις και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης· μαρτυρία επίσης, για τα μεταπολεμικά του χρόνια στο Παρίσι, για τον κόσμο της ιατρικής και της παιδοψυχιατρικής από έναν στρατευμένο στο πλευρό των «αποκλεισμένων» εφήβων που πάσχουν ή που γίνονται παραβάτες. Αν οι περιπέτειες του βίου του πρέπει να χωρέσουν σε λίγες αράδες, θα πούμε ότι ο Στάνισλας Τόμκιεβιτς γεννήθηκε το 1925 στη Βαρσοβία, μια πόλη με περισσότερους από 350.000 Εβραίους, σε μια ευκατάστατη αστική οικογένεια. Τον Νοέμβριο του 1940 οι Γερμανοί περιέκλεισαν τους Εβραίους της Βαρσοβίας, μαζί με άλλους που μετέφεραν από γειτονικές πόλεις, σε ένα γκέτο περιφραγμένο από έναν τοίχο δέκα μέτρα ψηλό που στην κορυφή του είχε συρματόπλεγμα. Πείνα, καταναγκαστική εργασία, συνωστισμός, τρόμος των μαζικών συλλήψεων και ασθένειες έγιναν γρήγορα η καθημερινότητα του γκέτο. Στους δρόμους σωρεύονται πτώματα. Ο έφηβος μαθαίνει την τέχνη της διαφυγής και της επιβίωσης: όταν πέφτει το σύνθημα για αιφνιδιαστικό μπλόκο, ο έφηβος κρύβεται στην πρώτη ανοιχτή πόρτα, ανεβαίνει τρέχοντας τις σκάλες ως τη σοφίτα και σκαρφαλώνει στη σκεπή, απ’ όπου παρακολουθεί τα τεκταινόμενα. Οι εκτοπίσεις στην Τρεμπλίνκα, απ’ το καλοκαίρι έως το φθινόπωρο του 1942 και η εξέγερση του γκέτο την άνοιξη του ’43 υπήρξαν το σκηνικό της εφηβείας του στη Βαρσοβία. Συλλαμβάνεται με τους γονείς του και καθ’ οδόν προς την εξόντωση, υλοποιεί το σχέδιο που έχει προετοιμάσει από καιρό: πηδά από το τρένο. Η αγωνία παρατείνεται στην ημιπαρανομία στη Βαρσοβία μέχρι να συλληφθεί και να οδηγηθεί, μαζί με την αδελφή του, στο στρατόπεδο του Μπέργκεν Μπέλσεν στη Γερμανία. Η Απελευθέρωση τον βρίσκει και πάλι σε ένα τρένο που περιπλανιέται κάτω από τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς, ένα τρένο που οι γερμανοί φρουροί το εγκαταλείπουν λίγο πριν το συναντήσουν οι προελαύνοντες Αμερικανοί.
Ένας κριτικός για όλες τις εποχές. Για το βιβλίο: Δημήτρης Ραυτόπουλος, Εμφύλιος και λογοτεχνία, Πατάκης, Αθήνα 2012, 391 σ.
Ανυφαντάκης, Ιάκωβος (Σύγχρονα Θέματα, 2013)
«Το αίμα μελάνι δεν γίνεται» τιτλοφορείται ένα άρθρο για τα πενήντα χρόνια από τη λήξη του Εμφυλίου που χρησιμοποιείται ως πρώτο κεφάλαιο στο βιβλίο Εμφύλιος και λογοτεχνία του Δημήτρη Ραυτόπουλου. Το αίμα μελάνι δεν γίνεται, αλλά η πληγή είναι ακόμα ανοικτή, αφού ο Εμφύλιος απασχολεί αδιάκοπα ιστορικούς, λογοτέχνες και μελετητές. Ο Εμφύλιος και ο τρόπος με τον οποίο αυτός πέρασε στην ελληνική λογοτεχνία είναι το βασικό, αλλά όχι αποκλειστικό, θέμα του βιβλίου. Αποτελεί μια συλλογή από εκτεταμένες μελέτες που καλύπτουν τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια της κριτικής παραγωγής του Ραυτόπουλου και προσφέρουν την ευκαιρία να επανεξεταστεί ο Εμφύλιος και το τραύμα που άφησε στην κοινωνία. Ο Δημήτρης Ραυτόπουλος είναι πρώτα από όλα γνωστός για τη δουλειά του στην Επιθεώρηση Τέχνης. Νωρίτερα, είχε βρεθεί εξόριστος την περίοδο του Εμφυλίου. Μετά το τέλος της περιπέτειας που είχε η Επιθεώρηση Τέχνης έζησε στη Γαλλία, την περίοδο της δικτατορίας, και παρέμεινε μάχιμος κριτικός λογοτεχνίας, διατηρώντας παρεμβατικό πνεύμα για τις εξελίξεις στην αριστερά. Υπήρξε από τους πρωτεργάτες του Ηριδανού, έγραφε κριτική στην Αυγή και δημοσίευσε μελέτες για τη λογοτεχνία. Πρωταγωνίστησε στη διαμάχη που αναπτύχθηκε γύρω από την Ορθοκωστά, το 1994, απαντώντας στην κριτική που άσκησε στο βιβλίο αυτό ο Άγγελος Ελεφάντης.
Το τρίπτυχο μιας ιδιότυπης μονήρους αγανάκτησης. Για την «τριλογία της κρίσης» του Πέτρου Μάρκαρη
Πεσμαζόγλου, Βασίλης (Σύγχρονα Θέματα, 2013)
Κατά πόσον οι δύσκολοι καιροί τροφοδοτούν την καλλιτεχνική δημιουργία και ειδικότερα τη λογοτεχνία; Και αν ναι, με τι χρονικές υστερήσεις κάτι τέτοιο συμβαίνει; Λέγεται συχνά πως ιστορικά πρωτόγνωρες αλλαγές, κρίσεις και ανακατατάξεις φέρνουν μεν δυστυχία, αλλά γεννάν και αριστουργήματα. Η πρόσφατη ελληνική εμπειρία, μέχρι πρόσφατα τουλάχιστον, δεν μοιάζει να πιστοποιεί κάτι τέτοιο. Η υπό παρουσίαση παραγωγή του πολυδιαβασμένου και πολυμεταφρασμένου συγγραφέα αστυνομικών ιστοριών Πέτρου Μάρκαρη αποτελεί μια σαφώς ενδιαφέρουσα καταγραφή της περιόδου που ζούμε. (Αν και έχω εκτιμήσει περισσότερο προηγούμενες ιστορίες του, όπως λ.χ. αυτές που διαδραματίζονται στη γενέτειρά του Κωνσταντινούπολη). Ο συγγραφέας, που τιμήθηκε πρόσφατα με το «Μετάλλιο Γκαίτε 2013» για την εξαιρετική προσφορά του στη γερμανική γλώσσα και τις διεθνείς πολιτιστικές σχέσεις ως «διαμεσολαβητής» των ελληνογερμανικών σχέσεων, πράγματι διατηρεί μια καθαρή, αναλυτική ματιά στη δύσκολη εποχή μας. Η Τριλογία της Κρίσης απαρτίζεται από τρία διακριτά βιβλία που εκδόθηκαν διαδοχικά το 2010, το 2011 και το 2012. Οι τίτλοι τους είναι ευρηματικοί και εύγλωττοι: Ληξιπρόθεσμα Δάνεια, Περαίωση, και Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία. Στο πρώτο μέρος της τριλογίας έχουμε αποκεφαλισμούς τραπεζιτών, στο δεύτερο δηλητηριάζονται φοροφυγάδες, στο τελευταίο δολοφονούνται σημαίνοντα πρόσωπα που εξαργύρωσαν τη συμμετοχή τους στον αντιδικτατορικό αγώνα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, αναδεικνύονται συνδυαστικά διαφορετικές πτυχές του «κατ’ εξακολούθηση εγκλήματος» που υπήρξε η ελληνική πολιτική οικονομία των τελευταίων 30 ετών.
Για το βιβλίο, Aristides Baltas, Peeling Potatoes or Grinding Lenses: Spinoza and Wittgenstein Converse on Immanence and Its Logic, University of Pittsburgh Press, Πίτσμπουργκ 2012, 312 σ.
Μυλωνάκη, Ευγενία (Σύγχρονα Θέματα, 2013)
Διαβάζοντας το Peeling Potatoes or Grinding Lenses: Spinoza and Wittgenstein Converse on Immanence and Its Logic του Αριστείδη Μπαλτά, βρήκα τον εαυτό μου διχασμένο ανάμεσα στην επιθυμία να γράψω μια μπορχεσιανή παρουσίαση και στην επιθυμία να γράψω μια φιλοσοφική παρουσίαση του βιβλίου. Στο ομώνυμο διήγημά του, ο Μπόρχες παρουσιάζει το εγχείρημα του Πιερ Μενάρ να (ξανα)γράψει τον Δον Κιχώτη του Θερβάντες, λέξη προς λέξη. «Βασικά, το εγχείρημά μου δεν είναι δύσκολο», λέει ο Πιερ Μενάρ στην υποτιθέμενη επιστολή του στον Μπόρχες· «Θα μου αρκούσε να ‘μαι αθάνατος για να το ολοκληρώσω». Αν ήμουν αθάνατη, για να παρουσιάσω το βιβλίο του Μπαλτά μπορχεσιανά, θα έπρεπε να το (ξανα)γράψω. Λέξη προς λέξη. Διαλέγω τυχαία ένα απόσπασμα.
Σπινόζα και Βίτγκενστάιν: γνώση και ηθική
Στυλιανού, Άρης Ι.; Stylianou, Aris I. (Σύγχρονα Θέματα, 2013)
Η αφορμή του παρόντος κειμένου προέκυψε, ως γνωστόν, από μια ωραία συνάντηση και ανταλλαγή ιδεών που αφορά στο βιβλίο του Αριστείδη Μπαλτά Peeling Potatoes or Grinding Lenses. Spinoza and Young Wittgenstein Converse on Immanence and Its Logic· και στα ελληνικά: «Ξεφλουδίζοντας (καθαρίζοντας) πατάτες ή γυαλίζοντας (λειαίνοντας) φακούς». Ή, άλλως πως: «ο Σπινόζα και ο Βίτγκενστάιν περί εμμένειας». Το βιβλίο αυτό εκδόθηκε πρόσφατα στην Αμερική, στην αγγλική γλώσσα, και εύχομαι να διαβάσουμε σύντομα την ελληνική του μετάφραση. Πρόκειται όντως, δίχως ίχνος υπερβολής, για μια πολύ σημαντική μελέτη, η οποία ασφαλώς θα συζητηθεί ευρέως, συμβάλλοντας πρωτότυπα στις διεθνείς σπουδές, τόσο στις σπινοζικές όσο και στις βιτγκενσταϊνικές. Επιθυμώ, καταρχάς, να αναφερθώ σε ένα γεγονός ανεκδοτολογικού χαρακτήρα: όταν εκπονούσα τη διδακτορική μου διατριβή στο Παρίσι, πριν από 20 περίπου χρόνια, είχα παρακολουθήσει μια ημερίδα για τον Σπινόζα, όπου ένας ομιλητής είχε επιχειρήσει να συγκρίνει αμυδρά την Ηθική με το Tractatus. Αλλά σχεδόν το μόνο που βρήκε να αναφέρει ήταν η εξωτερική ομοιότητα, ως προς τη φόρμα και τη μορφή, ανάμεσα στα αριθμημένα θεωρήματα του Σπινόζα και τα αντίστοιχα χωρία του Βίτγκενστάιν. Είχα συζητήσει τότε αυτό το πρόβλημα με τον καθηγητή μου και σημαντικό μελετητή του Σπινόζα, Πιερ-Φρανσουά Μορώ, ο οποίος μου είχε τονίσει: υπάρχει μεγάλο φιλοσοφικό ενδιαφέρον ως προς τις ομοιότητες και τη σχέση μεταξύ Σπινόζα και Βίτγκενστάιν, αλλά κανένας δεν έχει ασχοληθεί στα σοβαρά μέχρι τώρα με το θέμα. Πιστεύω λοιπόν ότι, μετά από τόσα χρόνια, ο Αριστείδης Μπαλτάς κάλυψε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο αυτό το κενό στη διεθνή βιβλιογραφία.

Περιήγηση

Πρόσφατες Υποβολές